Hangi tür kooperatifler kurulabilir?

Konut/yapı kooperatifleri ortaklar için konut veya iş yeri yapımını amaçlar. İşletme kooperatifleri hizmet, ticaret veya üretim faaliyetlerini ortaklar adına yürütür. Üretim/tarım kooperatifleri üreticilerin birlikte üretim, pazarlama ve tedarik süreçlerini yönetir. Tüketim kooperatifleri ise ortaklara uygun maliyetli mal ve hizmet teminini amaçlar.

Kooperatif kurmak için kaç kişi gerekir?

Kurucu ortak sayısı genellikle en az 7 kişi olarak öngörülür.

Kuruluş öncesinde nelere karar verilmeli?

Kooperatifin amacı ve faaliyet konusu net olarak belirlenmeli; konut mu yapılacağı, işletme mi kurulacağı, üretim mi yapılacağı ana sözleşmede sınırlarıyla yer almalıdır. Ayrıca ticaret unvanı, merkez adresi ile yönetim ve denetim kurulu yapısı ve görev süreleri kararlaştırılmalıdır.

Kooperatif Kuruluşu Rehberi | SMMM Adem Yılmaz

1. Kooperatif Nedir? Hangi Alanlarda Kurulur?

Kooperatif; ortaklarının ekonomik, sosyal veya mesleki ihtiyaçlarını, dayanışma ve işbirliği esasına göre karşılamak için kurulan, tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş şeklidir.

Yaygın Kooperatif Türleri

Konut / Yapı Kooperatifleri: Ortaklar için konut veya işyeri yapımını amaçlar.
İşletme Kooperatifleri: Hizmet, ticaret veya üretim faaliyetlerini ortaklar adına yürütür.
Üretim / Tarım Kooperatifleri: Üreticilerin birlikte üretim, pazarlama ve tedarik süreçlerini yönetir.
Tüketim Kooperatifleri: Ortaklara uygun maliyetli mal ve hizmet teminini amaçlar.

      Amaç, her ortağın tek başına yapamayacağı veya daha maliyetli yapacağı bir faaliyeti,
      ortak güç ve sermaye ile daha planlı ve kontrollü yürütmektir.
    

2. Kooperatif Kuruluşundan Önce Nelere Karar Verilmeli?

Kurucu Ortak Sayısı ve Amaç

Kurucu ortak sayısı genellikle en az 7 kişi olarak öngörülür.
Kooperatifin amacı ve faaliyet konusu net olarak belirlenmelidir.
Konut mu yapılacak, işletme mi kurulacak, üretim mi yapılacak; sınırlar ana sözleşmede yer almalıdır.

Unvan, Merkez ve Yönetim Yapısı

Kooperatifin ticaret unvanı (örneğin: “XYZ Konut Yapı Kooperatifi”).
Merkez adresi ve mümkünse ilerideki proje adresi.
Yönetim kurulu ve denetim kurulu yapısı, görev süreleri.

      1163 sayılı Kanun'a göre; yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, bilanço, gelir-gider hesapları
      ve denetim kurulu raporları, olağan genel kurul toplantısından en az 15 gün önce
      ortakların incelemesine açık tutulmalıdır.
    

3. Kooperatif Kuruluş Aşamaları (Özet)

Adım Adım Süreç

Kooperatif ana sözleşmesinin hazırlanması ve kurucular tarafından imzalanması.
İlgili Bakanlık/Ticaret İl Müdürlüğü onayı gereken hallerde ön izin süreçlerinin takip edilmesi.
Ticaret sicil müdürlüğüne kuruluş tescil başvurusu yapılması.
Vergi dairesi, SGK ve belediye nezdindeki kayıt işlemlerinin tamamlanması.
Banka hesaplarının açılması, ortaklık pay bedellerinin yatırılması.

      Kooperatif kuruluşu, klasik bir şirket kuruluşundan daha fazla belge ve onay süreci içerebilir.
      Bu nedenle mali müşavir ve gerektiğinde hukukçu desteğiyle yürütülmesi önerilir.
    

4. Ortaklık Payları, Sermaye ve Aidatlar

Kooperatiflerde sermaye, ortakların taahhüt ettiği ortaklık payları üzerinden oluşur. Ana sözleşmede her bir payın değeri (örneğin 1.000 TL) ve her ortağın kaç pay ile katıldığı belirtilir.

Ortaklardan Alınan Bedeller

Giriş aidatı: Kooperatife ilk girişte alınan, iade edilmeyen tutar olabilir.
Sermaye payı: Ortağın kooperatife koyduğu sermaye bedelidir.
Aidat / taksitler: Konut veya proje maliyeti için düzenli ödemeler.

Tüm tahsilatlar, banka üzerinden ve belgeli şekilde yürütüldüğünde hem ortaklar hem de yönetim açısından şeffaflık ve güven sağlanır.

5. Kooperatiflerde Vergi ve Muhasebe Yükümlülükleri

Kooperatif türüne, faaliyet alanına ve sağlanan muafiyetlere göre vergi durumu değişebilir. Kurumlar Vergisi Kanunu madde 4/1-(k) uyarınca; tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, aşağıdaki şartları taşıyan kooperatifler kurumlar vergisinden muaftır.

Kurumlar Vergisi Muafiyetinin 3 Şartı

Ortak dışı işlem yapmama: Sadece ortaklarla iş yapılmalıdır. 01.01.2018'den itibaren ortak dışı işlemler, kooperatife bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulur.
Yedek akçelerin dağıtılmaması: Ana sözleşmede yedek akçelerin ortaklara dağıtılmayacağına dair hüküm bulunmalı ve bu hüküm fiilen uygulanmalıdır.
Sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması: Yönetim kurulu üyelerine kazançtan pay verilmemeli, sermaye üzerinden faiz/kazanç dağıtılmamalıdır.

      Konut yapı kooperatiflerinde, 03.07.2009 tarihinden önce yapı ruhsatı alınmış projelerde
      üyelere yapılan konut teslimleri KDV Kanunu geçici 28. madde kapsamında KDV'den istisna
      olabilir. Bu tarihten sonra ruhsat alınan projelerde istisna uygulanmaz.
    

Genel Yükümlülükler

Defter tutma ve dönemsel finansal rapor hazırlama.
İlgili ise KDV, stopaj ve muhtasar beyanlar.
Muafiyet şartları kaybedilirse yıllık kurumlar vergisi beyannamesi verilmesi.
Ortaklara yapılan iadeler, arsa/değer artışı gibi işlemlerin doğru muhasebeleştirilmesi.

      Kooperatiflerde yanlış muhasebe, ileride hem vergi hem de ortaklar arası ihtilaf
      doğurabilir. Kuruluş aşamasından itibaren mali müşavirle çalışmak bu riskleri azaltır.
    

6. SMMM Adem Yılmaz ile Kooperatif Kuruluşunda Çalışmanın Avantajları

Kooperatif ana sözleşmesi ve unvan seçimi konusunda danışmanlık.
Kuruluş tescil, vergi ve SGK kayıt süreçlerinin baştan sona takibi.
Ortaklık payları, aidatlar ve proje maliyetlerinin şeffaf muhasebe altyapısının kurulması.
Vergi avantajları, istisna ve muafiyetler hakkında bilgilendirme.
Yönetim kurulu için düzenli mali raporlama ve bütçe kontrolü.

Daha detaylı bilgi için:
Şirket Kuruluş Hizmetleri sayfamızı inceleyebilir veya iletişim bölümünden doğrudan ulaşabilirsiniz.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; her kooperatifin şartları ve ihtiyaçları farklı olabilir. Somut işlemlerinizde mali müşavir ve avukatınızdan profesyonel görüş almanız tavsiye edilir.

Kooperatif Kuruluşu Rehberi